ऑक्सिजन श्वास घेणे = वृद्धत्व उलट करणे?
मानवी श्वासोच्छवासासाठी आवश्यक असलेला ऑक्सिजन हा एक महत्त्वाचा पदार्थ आहे. ऑक्सिजन फुफ्फुसांमधून मानवी शरीरात प्रवेश करतो आणि लाल रक्तपेशींद्वारे मानवी शरीराच्या विविध ऊती आणि अवयवांमध्ये वाहून नेला जातो, ज्यामुळे पेशींच्या चयापचयासाठी पोषण मिळते. तथापि, मानवी शरीराचे वय वाढत असताना, त्याची ऑक्सिजन शोषण क्षमता कमी होत राहते. १९७३ मध्ये प्राध्यापक हर्मर्नसेन यांनी केलेल्या अभ्यासानुसार:
१. ७० किलो वजनाचा प्रौढ व्यक्ती दिवसातून सुमारे २०,००० वेळा श्वास घेतो आणि दररोज सुमारे ०.७५ किलो ऑक्सिजन घेतो.
२. महिलांची ऑक्सिजन शोषण क्षमता १५ ते २५ वयोगटातील शिखरावर पोहोचते आणि दरवर्षी २.५% दराने कमी होते.
३. पुरुषांची ऑक्सिजन शोषण क्षमता २० ते ३० वयोगटातील शिखरावर पोहोचते आणि दरवर्षी २% दराने कमी होते.
वृद्धत्व ही मानवी शरीराची एक नैसर्गिक शारीरिक प्रक्रिया आहे आणि ती अपरिवर्तनीय घटना आहे. तथापि, वृद्धत्व अनेक घटकांमुळे प्रभावित होते, ज्यात पर्यावरणीय घटक, अनुवांशिक घटक, मानसिक घटक, रोग, जीवनशैली इत्यादींचा समावेश आहे. हे अनेक घटकांच्या परस्परसंवादाचा परिणाम आहे.
"हायपोक्सिया वृद्धत्व सिद्धांत" काय आहे?
काही विद्वानांचा असा विश्वास आहे की वैयक्तिक वृद्धत्व जन्मापासून सुरू होते. या अर्थाने, मानवी जीवन प्रक्रिया ही वृद्धत्वाची प्रक्रिया आहे. शिवाय, दीर्घकालीन हायपोक्सिया आणि वृद्धत्व परस्पर कारणात्मक आहेत. दीर्घकालीन हायपोक्सिया आपल्या वृद्धत्वाला गती देते आणि वृद्धत्व स्वतःच शरीरात दीर्घकालीन हायपोक्सिया आणते.
वृद्धापकाळात प्रवेश केल्यानंतर, मानवी शरीराची मूलभूत शारीरिक कार्ये क्षीण होतात, ज्यामध्ये हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी प्रणाली, श्वसन प्रणाली आणि मध्यवर्ती मज्जासंस्थेचा ऱ्हास होतो. शारीरिक वृद्धत्वाच्या वरील परिणामांमुळे वृद्धांमध्ये ऑक्सिजनचे सेवन कमी होते, ऑक्सिजन वाहून नेण्याची क्षमता कमी होते आणि ऑक्सिजन वापरण्याची कार्यक्षमता कमी होते, ज्यामुळे संपूर्ण शरीराच्या ऊती वेगवेगळ्या प्रमाणात क्रॉनिक हायपोक्सियाच्या स्थितीत असतात.
जर शरीर क्रॉनिक हायपोक्सियाच्या स्थितीत असेल, तर अवयवांना वाहून नेण्यात येणारा ऑक्सिजन देखील कमी होईल आणि अवयवांचे कार्य प्रभावित होईल किंवा ते कार्य करू शकणार नाहीत, ज्यामुळे विविध जुनाट आजार, शारीरिक कार्यांचा ऱ्हास आणि जलद वृद्धत्व निर्माण होईल. म्हणून, मानवी वृद्धत्व आणि क्रॉनिक हायपोक्सिया एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत आणि एकमेकांवर प्रभाव पाडतात.
१९६९ मध्ये, परदेशी विद्वानांनी मोजले की वृद्धांच्या धमनीतील ऑक्सिजनचा आंशिक दाब वयाच्या प्रत्येक वर्षासाठी ३ मिमीएचजीने कमी होतो, म्हणजेच, वयानुसार ऑक्सिजनचा आंशिक दाब हळूहळू कमी होतो, ज्यामुळे हायपोक्सिया होतो - ज्याला "हायपोक्सिया एजिंग थिअरी" असेही म्हणतात.
मानवांना आवश्यक असलेल्या पदार्थांमध्ये ऑक्सिजनचा वाटा सर्वाधिक आहे, ६१% पर्यंत, त्यानंतर कार्बनचा वाटा २०% आणि हायड्रोजनचा वाटा १२% आहे. उर्वरित पदार्थ जसे की नायट्रोजन, कॅल्शियम, क्लोरीन, फॉस्फरस, सल्फर, फ्लोरिन, सोडियम, मॅग्नेशियम आणि लोह हे सर्व अतिशय कमी प्रमाणात आहेत.
दीर्घकालीन हायपोक्सिया आणि सामान्य वृद्धावस्थेतील आजार
- अनेक वृद्धापकाळातील आजार हे जुनाट आजार असतात, जे शरीराच्या ऑक्सिजन पुरवठ्यावर परिणाम करू शकतात किंवा हायपोक्सियामुळे उद्भवू शकतात. थोडक्यात, ते बहुतेक ऑक्सिजनशी संबंधित असतात.
- मेंदू हा मानवी शरीरात ऑक्सिजनची सर्वाधिक मागणी असलेला अवयव आहे आणि हायपोक्सियासाठी देखील तो अत्यंत संवेदनशील असतो.
- जेव्हा हायपोक्सिया पहिल्यांदा होतो तेव्हा मानवी शरीर भरपाई देणारी संरक्षणात्मक प्रतिक्रिया देईल.
- जर भरपाई देणारे प्रतिसाद शरीराच्या गरजा पूर्ण करण्यात अयशस्वी झाले तर मेंदूच्या पेशींचे नुकसान भरून काढणे कठीण होईल. त्यानंतर हृदय, फुफ्फुसे, यकृत आणि मूत्रपिंड यासारख्या महत्त्वाच्या अवयवांमध्ये अनेक पॅथॉलॉजिकल बदल घडून येतील.
"हरवलेला" ऑक्सिजन कसा परत मिळवायचा?
वृद्धत्व ही मानवी शरीराची एक नैसर्गिक शारीरिक प्रक्रिया आहे. ऑक्सिजन इनहेलेशनमुळे वयाची "उलट वाढ" होऊ शकत नाही आणि विविध वृद्धत्वाच्या आजारांचे प्रतिकूल परिणाम पूर्णपणे टाळता येत नाहीत. तथापि, ते बहुतेक वृद्धत्वाच्या आजारांची तीव्रता कमी करू शकते, रोग वाढण्यापासून रोखू शकते, पुनर्प्राप्तीला प्रोत्साहन देऊ शकते आणि वृद्धत्वाची प्रक्रिया मंदावते.
नियमितपणे आणि वेळेवर ऑक्सिजनचे सेवन वाढवून, वृद्ध व्यक्ती शारीरिक कार्य कमी झाल्यामुळे आवश्यक ऑक्सिजन पुरवठ्यातील नुकसान थेट भरून काढू शकतात, जेणेकरून शरीरातील विविध अवयवांचे सामान्य कार्य राखता येईल.
पोस्ट वेळ: ऑगस्ट-०४-२०२५